Türkiye’nin üç tarafını saran denizler, küresel tedarik zincirlerinin yeniden şekillendiği günümüzde coğrafi birer sınır olmanın ötesine geçerek, ülkenin en kritik ekonomik varlıklarına dönüşmüştür. Bugün bir liman veya iskele yatırımı gerçekleştirmek; arazi geliştirmeden uluslararası hukuka, ileri mühendislikten devletin hükümranlık haklarına kadar uzanan çok katmanlı bir sürecin yönetilmesini gerektirmektedir. Ticaretteki bu en prestijli başarı, Türkiye’nin denizcilik mevzuatındaki titiz kuralları ve uluslararası standartları doğru sentezlemekten geçmektedir.
Türkiye’de kıyı yapısı yatırımlarının temel taşı, kıyıların devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğunu belirleyen 3621 Sayılı Kıyı Kanunu’dur. Bu kanun uyarınca kıyılar şahıs mülkiyetine konu edilemez; bu da yatırımcı için klasik bir tapu ediniminden ziyade, Milli Emlak Genel Müdürlüğü ile tesis edilecek uzun süreli bir stratejik ortaklık anlamına gelir. Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik çerçevesinde yürütülen bu süreçte, genellikle 30 ila 49 yıllık sürelerle "İrtifak Hakkı" veya "Kullanma İzni" tesis edilir. Özellikle özel rıhtım projelerinde devletin aradığı "zorunluluk" ilkesi, kıyıların korunması ile ekonomik kalkınma arasındaki hassas dengeyi temsil eder. Bu noktada yatırımcı, Kıyı Yapı ve Tesislerinde Planlama ve Uygulama Sürecine İlişkin Tebliğ uyarınca, tesisin lojistik gerekliliğini teknik raporlarla ispatlamakla yükümlüdür.
Yasal izinlerin alınması sürecinde projenin "anayasası" kabul edilen Kıyı Yapıları İmar Planı, yaklaşık otuz farklı kamu kurumunun eş güdümüyle hazırlanır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği kapsamında yürüttüğü denetimler, deniz ekosisteminin sürdürülebilirliğini garanti altına alırken; projenin teknik kodları Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü (AYGM) tarafından onaylanır. Bu aşamada, Deniz Yapıları ve Limanlar İçin Teknik Yönetmelik kriterleri baz alınarak; rıhtımın statik dayanımından, bölgenin hidrolojik etütlerine kadar her detay, tesisin on yıllarca sürecek ağır operasyonlara ve doğa olaylarına mukavemetini tescil eder.
İnşaat süreci tamamlandığında ise tesisin küresel deniz ticaret ağının aktif bir parçası olabilmesi ve "canlı" bir liman vasfı kazanabilmesi için uluslararası standartlara uyum süreci başlar. Bir limanın sadece beton ve çelikten ibaret olmadığını, aynı zamanda bir sınır kapısı olduğunu unutmamak gerekir. Dış ticarete açık olacak bir tesisin ISPS (Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu) standartlarına uygunluğu, gümrük muhafaza teşkilatının yerleşimi ve deniz hudut kapısı ilan edilmesi, tesis için olmazsa olmaz şartlardır. Tüm bu teknik ve idari aşamaların sonunda Denizcilik Genel Müdürlüğü’nden alınan Kıyı Tesisi İşletme İzni ve Kıyı Tesisi İşletmecileri Hakkında Yönetmelik kapsamındaki işletme belgesi, yatırımın dünya denizcilik haritasındaki ticari varlığını resmileştirir.
Türkiye’de liman ve iskele yatırımları, sadece bir yapı değil; yoğun bir hukuk, mühendislik ve stratejik planlama disiplininin ürünüdür. Doğru planlanmış ve yasal süreçleri eksiksiz tamamlanmış bir proje, yatırımcısı için nesiller boyu değer üreten bir ticaret üssü, ülke içinse dünyaya açılan güvenli bir kapıdır. Mavi ekonomi içerisinde yer almak isteyen profesyoneller için bu mevzuat bütünlüğü, doğru yönetildiğinde sürdürülebilir ve yüksek getirili bir yatırımın en güçlü teminatıdır.
Kaynakça:
3621 Sayılı Kıyı Kanunu:
mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.3621.pdf Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik:
mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4564&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 Kıyı Yapı ve Tesislerinde Planlama ve Uygulama Sürecine İlişkin Tebliğ:
resmigazete.gov.tr/2011/07/20110706-11.htm Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği:
resmigazete.gov.tr/2022/07/20220729-3.htm Kıyı Tesisi İşletme İzni ve İşletmecileri Hakkında Yönetmelik:
resmigazete.gov.tr/2022/11/20221118-4.htm Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (AYGM) Teknik Standartları:
aygm.uab.gov.tr/deniz-yapilari-ve-limanlar-teknik-yonetmeligi
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder